|
|
|
Opodatkowanie przychodów
pochodzących ze źródeł nieujawnionych
Szymon Fac
Dokonując codziennie wielu różnych czynności nie zdajemy sobie nawet sprawy, jak często nasze poczynania odnoszą skutki w sferze prawa podatkowego. Prawie każdy zakup wiąże się z zapłatą podatku od towarów i usług. Wyjazd na wczasy może wiązać się z koniecznością uiszczenia opłaty uzdrowiskowej, a zakup psa - z zapłatą podatku od posiadania psów. Zakup nieruchomości pociągnie za sobą konieczność opłacenia podatku od czynności cywilno - prawnej, a następnie corocznej zapłaty podatku od nieruchomości. Dokonany przez nas zakup nieruchomości może wywołać także skutki w sferze podatku dochodowego, bowiem właściwy organ podatkowy może wszcząć postępowanie kontrolne w celu ustalenia, czy wydatki na zakup nieruchomości znajdują pokrycie w zgromadzonym przez nas mieniu. Jeśli środki, za które dokonaliśmy zakupu, nie znajdują pokrycia w naszym dochodach, organ podatkowy może uznać, że pochodzą one z nieujawnionych źródeł przychodów i nałożyć bardzo wysoki podatek.
Opodatkowanie takich przychodów zostało wprowadzone do polskiego porządku prawnego już w 1989r. Obecnie obowiązująca ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje w tym zakresie uregulowanie bardzo zbliżone swą konstrukcją do rozwiązania z 1989r. Podniosła się jednak w wyraźny sposób wysokość tego podatku. Dochód uznany za pochodzący z nieujawnionego źródła lub nie znajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach, opodatkowany zostanie obecnie bowiem zryczałtowanym podatkiem dochodowym, którego wysokość od 1992 roku wynosi aż 75% dochodu. Rozwiązanie z 1989r. przewidywało natomiast zaliczenie rozliczanie takiego przychodu wraz z innymi przychodami, podwyższając jedynie jego wysokość o 35%. Obecna ustawa nie przewiduje natomiast możliwości łączenia takiego dochodu z dochodami obliczanymi według zasad ogólnych, czyli skali podatkowej.
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych określa w art. 20 ust. 3 sposób obliczania wysokości przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Ustala się ją na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Oznacza to, że dochodem takim jest różnica pomiędzy poniesionymi wydatkami i zgromadzonym w roku podatkowym mieniem, a mieniem zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków.
Nieujawnienie w deklaracji podatkowej danego przychodu nie oznacza automatycznie, że przychód ten pochodzi z nieujawnionego źródła. Dlatego też na przykład od darowizny, która nie zostanie w danym roku opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn, nie powinien być naliczony 75% podatek dochodowy. W takim przypadku naliczony zostanie podatek od darowizny wraz z odsetkami oraz może być nałożona kara za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe.
Specyficzny jest sposób obliczania przez organ podatkowy wysokości takiego dochodu. Organ podatkowy musi przeprowadzić w tym zakresie postępowanie podatkowe, w którym w pierwszej kolejności ustala się wysokość poniesionych przez podatnika w danym roku podatkowym wydatków i zgromadzonego w tym roku majątku. Ustalenie takie ma charakter kompleksowy, obejmować może wszystkie nabyte i posiadane składniki mienia. Będzie to więc, przykładowo, kwota, za jaką dokonany został zakup nieruchomości czy samochodu, stan rachunków bankowych podatnika na koniec danego roku podatkowego, ale także koszty bieżącego utrzymania podatnika. Jeśli podatnik nie potrafi wykazać kosztów swojego utrzymania, zostaną one wyliczone na podstawie danych statystycznych.
Drugim krokiem do określenia wysokości nieujawnionych dochodów jest obliczenie wartości mienia zgromadzonego przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia. Mienie to musi jednak pochodzić z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Organ podatkowy obliczy więc wysokość wszystkich dochodów podatnika, włączając, przykładowo, wynagrodzenie za pracę, wynagrodzenie za świadczone usługi, dochody z tytułu sprzedaży, otrzymane darowizny lub spadki, a także odsetki od lokat i rachunków bankowych. Znaczenie przy ustalaniu wysokości tego mienia może mieć także ustrój majątkowy panujący w małżeństwie podatnika. Jeśli pomiędzy małżonkami panuje rozdzielność majątkowa, podatnik nie będzie mógł do wartości zgromadzonego przez siebie mienia doliczyć dochodów współmałżonka. Jeśli tacy małżonkowie dokonali zaś wydatków wspólnie, organ podatkowy będzie musiał określić, w jakiej części wydatki te zostały poniesione przez każdego z nich z osobna.
Obie te wartości muszą być ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, nie mogą być ustalone w sposób dowolny ani domniemany. Rygorystyczne konsekwencje uznania mienia za nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące z nieujawnionych źródeł, powinny wpływać na szczególną staranność organów podatkowych w toku postępowania wyjaśniającego lub kontrolnego. W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że w przypadku wątpliwości co do pochodzenia mienia, obowiązek wykazania pochodzenia wydatkowanych kwot z określonego źródła przychodów ciąży na podatniku. Nie oznacza to jednak, że powstałe w toku postępowania wątpliwości mogą być rozstrzygane na niekorzyść podatnika. Podatnik może, a nawet powinien wskazywać wszystkie swoje dochody, aby wykazać je w jak największej wysokości. Ma w tym celu prawo dostarczania wszelkich środków dowodowych wskazujących na źródło pochodzenia mienia i składania w tym zakresie wyjaśnień. Organ podatkowy dokonuje jednak oceny wyjaśnień podatnika, a ich wartość dowodowa zależy od tego czy są one prawdopodobne. Podatnik nie ma jednak obowiązku przechowywania dokumentacji dotyczącej zobowiązania podatkowego, które uległo już przedawnieniu, dlatego też organ podatkowy w takiej sytuacji nie ma możliwości podnoszenia wobec podatnika zarzutu, że nie potrafi on udokumentować swych dochodów.
Po zakończeniu postępowania kontrolnego, organ podatkowy wydaje decyzję, w której ustala kwotę podatku. Decyzja taka stwarza dla podatnika z chwilą jej doręczenia obowiązek zapłaty podatku, z tą chwilą powstanie bowiem zobowiązanie podatkowe. Możliwość wydania decyzji jest jednak ograniczona w czasie - zobowiązanie nie powstanie bowiem, jeśli decyzja zostanie doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego za rok podatkowy, którego dotyczy decyzja.
W sprawie prowadzonej przez naszą kancelarię, organ podatkowy nie uznał wyjaśnień podatnika, który w ubiegłych latach pracując legalnie na terenie RFN przywoził zarobione i opodatkowane tam pieniądze do kraju. Organ podatkowy oparł się w tym przypadku na stwierdzeniu, że przywóz tych kwot nie został zgłoszony organom celnym, a podatnik nie był w stanie wykazać, że posiadane w kraju pieniądze pochodzą rzeczywiście ze środków zarobionych za granicą. Stanowisko organu podatkowego stoi jednak w sprzeczności z istniejącym orzecznictwem. Naczelny Sad Administracyjny stwierdził bowiem już w 1997 roku, że za dochody uzyskane w wyniku nielegalnego zatrudnienia obywatela polskiego za granicą, jeżeli dysponuje on dowodami, że takie zatrudnienie posiadał i uzyskiwał z niego wynagrodzenie, nie mogą być uznane a priori za dochody z nie ujawnionego źródła". Tym bardziej więc nie powinny być za takie uznane dochody z legalnego zatrudnienia za granicą, jeśli podatnik posiada dowody na ich osiągnięcie.
W sytuacji podejmowania pracy za granicą należy więc zawsze pamiętać zarówno o właściwym dokumentowaniu osiąganych tam przychodów, jak i, co ważniejsze - o obowiązku rozliczenia się z tych przychodów i odprowadzania od nich należnego podatku dochodowego. Pamiętać także należy o obowiązkach wynikających z przepisów ustawy Prawo dewizowe, która może przewidywać obowiązek uzyskania zezwolenia dewizowego na dokonywanie określonych czynności w obrocie z zagranicą. Może to bowiem pozwolić na uniknięcie w przyszłości narażania się na bardzo rygorystyczną sankcję, jaką niewątpliwie jest obowiązek zapłaty podatku dochodowego w wysokości 75% uzyskanego dochodu.
W innej sprawie urząd skarbowy chciał opodatkować podatnika w związku z zakupem przez niego pawilonu handlowego. Dochody tego podatnika były stosunkowo nieduże, jednakże wykazał on, że otrzymywał od licznych członków rodziny darowizny w wysokości nie podlegającej opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Organ podatkowy sprawdził, czy w rzeczywistości rodzina dawała te darowizny. Wszyscy byli wzywani do urzędu i pytani, czy dokonali darowizny oraz czy mieli dochody, aby faktycznie darować pieniądze. Ponieważ wszyscy potwierdzili wyjaśnienia podatnika, urząd skarbowy umorzył postępowanie.
Powyższe przykłady wskazują, że z fiskusem nie ma żartów, a dokumentację swoich zarobków, oszczędności itp. należy przechowywać latami.
Szymon Fac
aplikant radcowski
Kancelaria prawna radcy prawnego Lucjana Wrońskiego
Wodzisław Śląski, ul. Kubsza 24 B/1
tel. 032 455 64 13
warto zajrzeć:
www.wronski.pl
|
|
Księga wieczysta
