Fot. DigitalVision
| |
|
|
|
Formy prowadzenia działalności gospodarczej
Lucjan Wroński
Planując rozpoczęcie działalności gospodarczej, powinniśmy wybrać formę prawną, która będzie najbardziej nam odpowiadała. Kryteria wyboru będą opierały się na stopniu skomplikowania, czasie i kosztach założenia firmy, rodzaju prowadzonej dokumentacji finansowej i wyborze sposobu opodatkowania, odpowiedzialności właściciela za ewentualne długi prowadzonego przedsiębiorstwa, stopniu łatwości przeprowadzania ewentualnych zmian w strukturze i zakresie prowadzonej działalności. Wiele zależy od tego, jakimi dysponujemy środkami finansowymi i jak wielkie ma być planowane przedsiębiorstwo.
Podstawowym aktem prawnym regulującym prowadzenie działalności gospodarczej jest ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 4. tej ustawy przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców ustawa uznaje także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.
Najprostszą formą działalności jest działalność gospodarcza osoby fizycznej prowadzona na podstawie do wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej w urzędzie gminy lub miasta, na którego terenie zamieszkuje ta osoba. Założenie firmy sprowadza się do pisemnego zgłoszenia wniosku o wpis do ewidencji złożonego przed rozpoczęciem działalności.
Nieco bardziej skomplikowane jest prowadzenie działalności w formie spółki cywilnej. Spółka cywilna uregulowana jest w kodeksie cywilnym. Do 2004 roku spółka cywilna była traktowana w zasadzie jako przedsiębiorca. Obecnie spółka cywilna nie jest uważana za przedsiębiorcę są nimi natomiast poszczególni wspólnicy. Każdy z nich musi indywidualnie dokonać odrębnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Jednakże w zakresie podatku VAT i podatku akcyzowego obowiązek podatkowy dotyczy spółki. Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. W razie długów mogą zatem stracić nawet cały majątek, w tym również ten, który nie jest związany z działalnością. Wierzyciele mogą egzekwować swoje należności od dowolnie wybranego wspólnika. Może się zatem okazać, że przyjdzie płacić za nieudolność lub nieuczciwość drugiego wspólnika.
Formy opodatkowania osób fizycznych oraz wspólników spółek cywilnych są jednakowe. W zakresie podatku dochodowego do wyboru mamy kartę podatkową, ryczałt ewidencjonowany, podatek liniowy 19 % oraz tzw. zasady ogólne, czyli opodatkowanie według skali podatkowej. Należy sprawdzić, czy konkretnie prowadzony rodzaj działalności nie ogranicza wyboru formy opodatkowania.
Większość pozostałych form prowadzenia działalności określona jest w kodeksie spółek handlowych, który dzieli spółki na spółki osobowe, tj. spółkę jawną, spółkę partnerską, spółkę komandytową i spółkę komandytowo-akcyjną oraz spółki kapitałowe - spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i spółkę akcyjną. Wszystkie te spółki podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Umowa musi być spisana w formie aktu notarialnego (z wyjątkiem spółki jawnej). Spółki handlowe zobowiązane są do prowadzenia ksiąg rachunkowych, z wyjątkiem spółek jawnych osób fizycznych i spółek partnerskich, jeżeli w przypadku tych ostatnich przychody netto ze sprzedaży za poprzedni rok obrotowy nie przekroczyły równowartości 800.000 euro, Ponieważ formalności związane z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego są skomplikowane i kosztowe, a ponadto dochodzą inne koszty np. czynności dokonywanych w formie aktu notarialnego, zakładanie spółek handlowych (działających na podstawie kodeksu spółek handlowych) nie jest opłacalne w przypadku małych firm.
Wspólnicy spółek jawnych mogą być opodatkowani na zasadach ogólnych, podatkiem liniowym albo ryczałtem ewidencjonowanym, jeśli spełniają warunki określone w ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Natomiast wspólnicy spółek partnerskich, komandytowych i komandytowo-akcyjnych mają do wyboru jedynie podatek na zasadach ogólnych lub podatek liniowy.
Spółka jawna zbliżona jest w swojej konstrukcji do spółki cywilnej. Zasadniczą jednak różnicą jest to, że spółka jawna prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą oraz nabywa prawa i zaciąga zobowiązania we własnym imieniu, a nie w imieniu wspólników, tak jak się to dzieje w spółce cywilnej. Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, ale wierzyciele spółki mogą prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wówczas, gdy egzekucja
z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Umowa spółki jawnej musi być zawarta na piśmie, a spółka powstaje po wpisaniu jej do rejestru sądowego.
Ciekawym rozwiązaniem jest spółka partnerska. Jest to spółka osobowa, utworzona przez wspólników (partnerów) w celu wykonywania wolnego zawodu w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Partnerami w spółce mogą być osoby uprawnione do wykonywania następujących zawodów: adwokata, aptekarza, architekta, inżyniera budownictwa, biegłego rewidenta, brokera ubezpieczeniowego, doradcy podatkowego, maklera papierów wartościowych, doradcy inwestycyjnego, księgowego, lekarza, lekarza dentysty, lekarza weterynarii, notariusza, pielęgniarki, położnej, radcy prawnego, rzecznika patentowego, rzeczoznawcy majątkowego i tłumacza przysięgłego. Do spółki partnerskiej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej, z odrębnościami określonymi w kodeksie spółek handlowych. Zasadnicza różnica dotyczy odpowiedzialności wspólników. Partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jak również za zobowiązania spółki będące następstwem działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności spółki. Umowa spółki może jednak przewidywać, że określeni partnerzy godzą się na ponoszenie odpowiedzialności, tak jak wspólnicy spółki jawnej.
Spółka komandytowa jest spółką osobową, prowadzącą przedsiębiorstwo pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), czyli całym swoim majątkiem, a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona. Jest to zatem wygodna forma spółki dla osób, które jako komandytariusze nie ponoszą ryzyka utraty swego majątku, ponieważ ich odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości sumy komandytowej. Spółkę reprezentują wobec innych osób komplementariusze, a komandytariusz może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik. W sprawach nie uregulowanych odmiennie zastosowanie mają do niej przepisy o spółce jawnej.
Spółka komandytowo-akcyjna to spółka osobowa, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem. Do spółki komandytowo-akcyjnej stosuje się:
1) w zakresie stosunku prawnego komplementariuszy - odpowiednio przepisy dotyczące spółki jawnej,
2) w pozostałych sprawach - odpowiednio przepisy dotyczące spółki akcyjnej, a w szczególności przepisy dotyczące kapitału zakładowego, wkładów akcjonariuszy, akcji, rady nadzorczej i walnego zgromadzenia.
Spółkę reprezentują komplementariusze. Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki uczestniczą jedynie w podziale zysku i nie ponoszą odpowiedzialności za długi spółki. Kapitał zakładowy spółki komandytowo-akcyjnej powinien wynosić co najmniej 50.000 złotych.
W spółce komandytowo-akcyjnej można ustanowić radę nadzorczą. Jeżeli liczba akcjonariuszy przekracza dwadzieścia pięć osób, ustanowienie rady nadzorczej jest obowiązkowe. Statut spółki komandytowo-akcyjnej powinien być sporządzony w formie aktu notarialnego.
Kolejne formy prowadzenia działalności gospodarczej określone w kodeksie spółek handlowych dotyczą tzw. spółek kapitałowych, do których zalicza się spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółkę akcyjną. Osoby
fizyczne będące wspólnikami (akcjonariuszami) tych spółek nie prowadzą działalności i nie odpowiadają za zobowiązania spółek, które jako osoby prawne zaciągają zobowiązania we własnym imieniu. Zatem wspólnik lub akcjonariusz ryzykują jedynie wkładem, jaki włożyli do spółki, chyba że równocześnie pełnią funkcje w zarządzie i wówczas w określonych przypadkach mogą odpowiadać całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Odpowiedzialność członków zarządu dotyczy przede wszystkim zobowiązań podatkowych oraz długów w sytuacji, gdy w odpowiednim czasie nie złożyli wniosku o upadłość spółki.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest znacznie bardziej sformalizowana niż spółki osobowe. Umowę spółki zawiera się w formie aktu notarialnego i zmiany umowy wymagają także tej formy. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 50.000 złotych. Może on być pokryty gotówką lub wkładem niepieniężnym (aport). Wspólnik nie ma z reguły obowiązku świadczenia pracy czy usług na rzecz spółki. Jego powinnością jest wpłacić udziały. Umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat pieniężnych w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Władzami spółki są zgromadzenie wspólników oraz zarząd. Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Zarząd jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników. Do zarządu mogą być powołane osoby spośród wspólników lub spoza ich grona.
Umowa spółki może ustanowić radę nadzorczą lub komisję rewizyjną jako organy nadzorczo-kontrolne. W spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500.000 zł, a wspólników jest więcej niż dwudziestu pięciu, jest obowiązek ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej.
Podstawowym uprawnieniem finansowym wspólnika jest prawo do udziału w zysku (dywidenda) wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Dochód z dywidendy nie łączy się z innymi dochodami. Podatek dochodowy od dywidendy jest zryczałtowany i wynosi 19 %. Jest on potrącany przez spółkę w momencie wypłaty dywidendy lub przeznaczenia jej na podwyższenie kapitału zakładowego.
Ostatnią spółką wymienioną w kodeksie spółek handlowych jest spółka akcyjna. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 500.000 zł. Akcjonariusz, poza prawem udziału w walnym zgromadzeniu, nie ma bezpośredniego wpływu na spółkę. Spółką kieruje zarząd, który jest kontrolowany przez radę nadzorczą. Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Przysługuje im prawo do udziału w zysku, który jest dzielony proporcjonalnie do akcji. Opodatkowanie dywidendy odbywa się na analogicznych zasadach, jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Przedstawione powyżej formy prawne prowadzenia działalności gospodarczej nie wyczerpują wszystkich możliwości. Działalność gospodarcza może być prowadzona także przez spółdzielnie, stowarzyszenia czy fundacje. Wydaje się jednak, że zakładanie spółdzielni, która jest formą własności grupowej, jednak bez możliwości podziału majątku dla jej członków, w obecnych warunkach jest mało przydatne. Natomiast działalność powadzona przez stowarzyszenia i fundacje służy przede wszystkim zapewnieniu środków na podstawowe cele tych organizacji.
Lucjan Wroński
Radca prawny
Kancelaria prawna
Wodzisław Śląski, ul. Kubsza 24 B/1
tel. 032 455 64 13
warto zajrzeć:
www.wronski.pl
|
|
Księga wieczysta
